Iedereen heeft instinctieve reacties op dreiging. Het verschil met mensen die getraumatiseerd zijn, is dat die overlevingsmechanismen voortdurend actief zijn waardoor alles bedreigend is.

Het resultaat is dat getraumatiseerde mensen vaak wantrouwend, gespannen en op hun hoede zijn in situaties die voor de meeste mensen ontspannen, veilig en vertrouwd zijn.

Trauma kan verweven zijn in families. Daarnaast kan trauma ontstaan door langdurige gevoelens van onveiligheid en machteloosheid. Ook kan trauma ontstaan na één ingrijpende gebeurtenis.

Kijken naar trauma is verbinding maken met de mens tegenover je. Wat je ziet, is overlevingsgedrag. Wat speelt is een complex geheel van gedachten, gedrag en gevoelens bij mensen, waarbij zij zich vaak niet eens bewust zijn van hun trauma.

Onbewust overleven in de praktijk

Ik kan uit eigen ervaring vertellen dat ik pas op veel latere leeftijd openstond voor het idee dat ik getraumatiseerd ben door mijn jeugd en mogelijk door trauma’s die mijn ouders met zich meedroegen. Ik merk aan een aantal dingen dat ik heftiger reageer op redelijk gewone dingen. Ik kan bovenmatig schrikken van geluiden en aanraking. Ik ben altijd aan het denken om te voorkomen dat ik iets mis, ik ben eigenlijk altijd voorbereid op het ergste. Ik ben gevoelig voor stemmingen en sfeer, vooral als die wat gespannen zijn. Als iemand een directe vraag stelt, gaat mijn hoofd op zwart; “wat wil je eten” is er zo één. Op vakantie gaan is een enorme opgave waarbij ik ruzie zoek om eronder uit te komen. Bij vlagen ben ik zo bang voor de wereld dat ik me terugtrek en ik voel me ’s nachts eigenlijk altijd het prettigst.

Het onbenoembare leren benoemen

Ik heb inmiddels geleerd om er zo af en toe over te praten. Wat moeilijk en vreemd is omdat ik vaak een reactie van ongeloof krijg. Mijn buitenkant is dus heel anders dan de binnenkant.

“Als er iemand is die zekerheid en zelfvertrouwen uitstraalt, ben jij het wel!”

Wat ik om me heen zie, is dat de fantasie van mensen op hol slaat wanneer het over trauma gaat. Er bestaat een beeld van getraumatiseerde mensen dat niet strookt met de werkelijkheid. Het zijn “zielige mensen” die geholpen moeten worden. Ze hebben “zorg” nodig en zijn vooral slachtoffer.

Ik vraag me oprecht af of dat de beste manier is om met overlevers van trauma om te gaan? Ik weet zeker van niet, omdat het ten eerste geen recht doet aan de kwaliteiten waardoor ze zich staande hebben weten te houden en ze zich ten tweede onnodig moeten overgeven aan de goede bedoelingen van anderen.

Wat helpt is ruimte, openheid, nieuwsgierigheid en duidelijkheid. 

Ruimte voor gedrag en emoties die jij wellicht niet herkent maar die niets over jou zeggen. Tijd om te kalmeren en erover in gesprek te kunnen gaan.
Openheid over wat je raakt en luisteren naar wat de ander raakt zonder oordeel. Beseffen dat jouw beleving en ervaringen anders zijn dan die van degene tegenover je.
Nieuwsgierigheid zijn naar het gedrag en de emoties vanuit empathie en een besef dat mensen er meestal niet op uit zijn om hun zelfbeheersing te verliezen.
En tot slot duidelijkheid waarmee in dit geval erkenning bedoeld wordt voor het feit dat reacties vaak voortkomen uit oude pijn en angst.

Trauma’s en reacties op trauma zijn onderdeel van het leven. Het is aanwezig in het leven van heel veel mensen, mag het er dan nu ook zijn? Onder het kleed vegen, wegkijken, dooddoeners en clichés gebruiken; dat werkt niet. Erkenning, verbinding en mededogen wel.