Ik moet… of niet
Het begon niet bij mij.
Het begon met een brief.
Zo’n gewone brief van de overheid.
Je kent ’m wel: netjes, zakelijk, correct.
Ik deed één ding: ik lette op het woord moet.
U moet dit doen.
U moet dat aanleveren.
U moet vóór die datum reageren.
Ik was sneller klaar met tellen dan met lezen.
Niet verontwaardigd, meer… nieuwsgierig.
Want het voelde bekend.

Het doorsijpelen
Wat me opviel was niet dat de overheid “moet” zegt.
Maar hoe normaal dat voelt.
We vinden het logisch.
We verwachten het zelfs.
En toen dacht ik:
hoe vaak zeg ik dit eigenlijk zelf?
• Ik moet dit nog even afmaken
• Ik moet me niet zo aanstellen
• Ik moet het beter doen
• Ik moet vooruitdenken
En opeens hoor ik mezelf hardop denken:
Ik moet helemaal niks…
Maar ondertussen dweil ik de vloer, werk ik de mail weg en pieker ik nog een beetje.

Wanneer “moeten” binnen gaat wonen
Misschien begon het ooit logisch.
Ooit was “moeten” gewoon:
• overleven
• meedoen
• niet buiten de groep vallen
Later werd het netjes verpakt:
• verantwoordelijkheid
• discipline
• het goed willen doen
En op een dag hoefde niemand het meer te zeggen.
Toen was het geïnternaliseerd.
Het werd: Zo praat ik tegen mezelf.

Perfectionisme is geen karaktertrek
Wat we vaak perfectionisme noemen, is zelden ambitie.
Het is:
• onzekerheid + verantwoordelijkheid
• zonder duidelijke grens
• zonder iemand die zegt: dit is genoeg
Dus gaan we:
• vooruitdenken
• controleren
• alles dichttimmeren
Niet omdat we zo streng zijn.
Maar omdat fouten iets over ons lijken te zeggen.

De vloer
Vandaag stond ik te dweilen.
En ik zag elk vlekje.
Mijn eerste gedachte:
“Die vloer ziet er niet uit.”
Mijn tweede gedachte:
we hebben geen geld voor een nieuwe hardhouten vloer
en ik krijg deze vlekken er gewoon niet af.
En toch bleef dat stemmetje:
Het moet beter.
Alsof ik in een VT Wonen-interieur woon
en niet in een huis waar geleefd wordt.
En dan zeg ik hardop:
Ik moet helemaal niks!
En ondertussen doe ik precies dat wat nodig is.

Het moment waarop je het hoort
Er gebeurt iets interessants als je je eigen “ik moet” begint te horen.
Niet dat het stopt.
Je zegt het nog steeds.
Maar er komt iets bij: een fractie ruimte.
Soms zelfs een glimlach.
O ja. Jij weer.
Je hoeft niets te veranderen.
Je hoeft het niet weg te werken.
Je hoeft niet ineens “vrij” te zijn.
Alleen horen is genoeg.

Ont-moeten
Ik hoorde ooit het woord ont-moeten.
En ik vond het meteen mooi.
Niet als doel.
Niet als opdracht.
Maar als richting.
Ont-moeten is niet:
• stoppen met doen
• lak hebben aan alles
• jezelf verbeteren
Ont-moeten is:
• iets doen
• zonder jezelf onderweg vast te zetten
Of, heel klein:
Ik moet… of niet.
Meer hoeft het niet te zijn.

De cirkel rond
We schrijven brieven vol “u moet”.
We leven met “ik moet”.
En ergens daartussen proberen we mens te zijn.
Misschien is dat geen persoonlijk falen.
Misschien is het cultureel erfgoed.
En misschien begint verandering niet met grote woorden,
maar met kleine momenten waarop we even niet luisteren naar het moeten.
De vloer is schoon genoeg.
Ik ook.
En morgen?
Dan dweil ik misschien weer.
Of niet.
Ik moet helemaal niks.